Shell en ExxonMobil geven miljarden aan aandeelhouders, maar stoppen met betalen schadeherstel Groningen

Shell en ExxonMobil hebben miljarden kunnen verdienen met de gaswinning in Groningen, die de provincie voorgoed heeft ontwricht. Na jaren van strijd is het gasveld eindelijk gesloten, maar in plaats van hun afspraken na te komen om de veroorzaakte schade te vergoeden, zijn Shell en ExxonMobil gestopt met hun betalingen. Dit artikel laat zien hoe Shell en ExxonMobil de inwoners van Groningen in de steek laten, terwijl ze hun aandeelhouders blijven belonen.

Bijna zestig jaar gaswinning in Groningen leverde Shell en ExxonMobil, als de twee aandeelhouders van de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij), in totaal €64,7 miljard(opens in new window) aan winst op. De prijs die Groningers voor deze winst hebben betaald is gigantisch. 

Van enig gevoel van ereschuld is bij Shell en ExxonMobil echter geen enkele sprake. Sterker nog, de twee bedrijven doen er alles aan om niet mee te betalen aan schadeherstel in Groningen, en eisen zelf compensatie van de Nederlandse Staat voor verloren inkomsten.  

Door de niet aflatende inzet van Groningse activisten en andere betrokkenen sloot na jaren van moeizame onderhandelingen de Nederlandse Staat het Groningse gasveld eindelijk definitief in 2024. Hierop besloten Shell(opens in new window) en ExxonMobil een arbitrageprocedure(opens in new window) te starten tegen de Staat om financiële compensatie te krijgen voor hun verlies van inkomsten door de ‘vroege’ sluiting van het gasveld. Een arbitragezaak(opens in new window) is een alternatief voor een rechtszaak voor het oplossen van commerciele geschillen. Bij een arbitrage worden drie ‘deskundige’ arbiters aangesteld (en mede benoemd door Shell en ExxonMobil) die een bindende uitspraak doen. 

Als de bedrijven door de arbitrage in gelijke gesteld worden, zou dit een enorme klap in het gezicht betekenen voor de mensen in Groningen. Er zou dan Nederlands belastinggeld naar Shell en ExxonMobil gaan om hun zogenaamde verliezen te compenseren. Dit betekent dat getroffen Groningers door het netjes betalen van hun belasting zelf zouden meebetalen aan ‘compensatie’ voor Shell en ExxonMobil, de twee bedrijven die hen zoveel schade hebben berokkend en hun huizen onbewoonbaar hebben gemaakt – en die nu weigeren om te betalen voor schadeherstel.  

Om onder de betaling voor schadeherstel uit te komen hebben Shell en ExxonMobil inmiddels ook al arbitrageprocedures(opens in new window) gestart. Zij vinden dat de overheid niet goed genoeg onderbouwd(opens in new window) waarom zij moeten betalen, en zijn uit protest gestopt met betalen(opens in new window) , mede vanwege de ‘vroege’ sluiting van het gasveld. De Staat wil alle kosten voor het schadeherstel op Shell en ExxonMobil verhalen, maar doordat deze kosten kunnen worden afgetrokken van de winst van het bedrijf, betalen ze ook minder (winst)belasting. Volgens het Financieele Dagblad(opens in new window) wordt er daardoor “van elke euro 27 cent door de gasbedrijven betaald, de staat draait op voor de rest”. Shell en ExxonMobil betalen dus al veel minder voor het schadeherstel dan de bedragen doen lijken. 

Van de €1,3 miljard aan versterking van woningen die de NAM zou moeten betalen, wil het €550 miljoen niet betalen(opens in new window) . Ook is de NAM vanwege de ‘vroegtijdige’ sluiting van het gasveld gestopt met de bijdrage(opens in new window) aan het programma ‘Perspectief voor Groningen’, wat zou bijdragen aan de economie en leefbaarheid in de provincie. In 2018 had het bedrijf nog toegezegd €500 miljoen hier aan bij te dragen, waarvan het nog €167 miljoen moet betalen. 

Shell en ExxonMobil verdienden miljarden in 2024

Dat Shell en ExxonMobil weigeren om hun ereschuld in te lossen is des te schandaliger gelet op de enorme winsten die de bedrijven boeken. In de eerste drie maanden van 2025 alleen al verdiende Shell $5,6 miljard(opens in new window) aan winst, en ExxonMobil $7,7 miljard(opens in new window) .

Grafieken 1 en 2 geven, op basis van cijfers uit financiële database LSEG, een overzicht van de winsten en uitkeringen aan aandeelhouders van Shell en ExxonMobil over de afgelopen tien jaar. In 2024 verdienden Shell en ExxonMobil samen meer dan $51 miljard winst en betaalden ze bijna $60 miljard dollar uit aan hun aandeelhouders. 

Ook in jaren dat de twee bedrijven minder winst maakten, of zelfs verlies, werden miljarden uitgekeerd aan aandeelhouders. In COVID-19 jaar 2020 leden ExxonMobil en Shell flinke verliezen maar keerden ze alsnog respectievelijk $15 miljard en $7 miljard dividend uit. 

Over de gehele periode van 2015 tot 2014 maakte ExxonMobil $204 miljard winst en betaalde het $202 miljard uit aan aandeelhouders. Shell maakte in dezelfde periode $140 miljard winst, en keerde $165 miljard uit aan aandeelhouders.  

Deze uitbetalingen bestaan uit twee onderdelen: dividenden en de inkoop van eigen aandelen, ofwel ‘share buybacks’. De inkoop van eigen aandelen is, naast dividend, de voornaamste manier voor bedrijven om geld uit te keren aan hun aandeelhouders. Door hun eigen aandelen op te kopen, stijgt de waarde van de aandelen die nog op de markt zijn, waardoor hun aandeelhouder rijker worden. Een belangrijke reden dat deze share buybacks zo populair zijn is dat aandeelhouders minder belasting hoeven te betalen over het inkomen uit deze buybacks dan over dividenden(opens in new window) . Het kan dus ook worden gezien als een vorm van belastingontwijking. 

Voor beide bedrijven is deze inkoop van eigen aandelen een centraal onderdeel van hun bedrijfsstrategie geworden. ExxonMobil kocht in de afgelopen drie jaar $71 miljard aan eigen aandelen in, twee derde van de totale inkoop eigen aandelen sinds 2015. Shell kocht sinds 2022 $52 miljard dollar aan eigen aandelen, de helft van de totale inkoop eigen aandelen sinds 2015. Als deze bedragen als dividend waren uitgekeerd, hadden belastingdiensten wereldwijd daar veel meer belasting over kunnen heffen.

Wie zijn de grootste aandeelhouders van ExxonMobil en Shell?

De twee tabellen hieronder geven een lijst van de top vijf grootste aandeelhouders in beide bedrijven. Hieruit blijkt dat de grote Amerikaanse vermogensbeheerders de belangrijkste aandeelhouders zijn. Voor zowel ExxonMobil als Shell zijn BlackRock en Vanguard de grootste aandeelhouders. State Street is respectievelijk de derde en vierde aandeelhouder van ExxonMobil en Shell. 

Ieder jaar ontvangen deze vermogensbeheerders miljarden dankzij de dividenden en share buybacks van Shell en ExxonMobil. Het is mogelijk om een ruwe schatting te maken van de dividenden die de aandeelhouders van Shell en ExxonMobil ontvangen. Gebaseerd op de hoeveelheid aandelen die zij per 31 december 2024 in handen hadden, zou Vanguard ruim $2 miljard aan dividenden hebben ontvangen, en Blackrock ruim $1,7 miljard. In de tabellen hieronder staat het volledige overzicht.

Shell en ExxonMobil weigeren op schandalige wijze hun ereschuld in te lossen

Het leed dat de Groningers is aangedaan door de gaswinning is gigantisch. Het is daarom onbestaanbaar dat Shell en ExxonMobil het rijker maken van hun aandeelhouders belangrijker vinden dan het lot van de Groningers over wiens rug zij miljarden hebben verdiend. 

Dat beide bedrijven nu zelf compensatie van de Nederlandse Staat eisen voor hun zogenaamde verlies  van inkomsten door de ‘vroege’ sluiting van de Groningse gasvelden is volstrekt schaamteloos en schandalig. 

Beide bedrijven moeten onmiddelijk al hun arbitrageprocedures tegen de Nederlandse Staat staken, en volledige verantwoordelijkheid nemen voor de schade die zij Groningen hebben toegebracht. Zij moeten zo snel mogelijk de openstaande €550 miljoen vergoeden voor versterkingskosten van woningen in

Groningen, en de afgesproken €500 miljoen voor perspectief voor Groningen volledig betalen. 

Dit is het allerminste wat deze twee bedrijven kunnen doen om een begin te maken met het inlossen van hun enorme ereschuld aan de burgers van Groningen.