Wat is de Dutch ISDS Datahub?

De ISDS Datahub, ontwikkeld door SOMO en Both ENDS, biedt een overzicht van het uitgebreide netwerk van Nederlandse bilaterale investeringsverdragen (BIT’s) met ISDS-bepalingen 1 , en de geschillen die daaruit voortkomen.

Nederland is een van de belangrijkste spelers in het mondiale ISDS-systeem. Het verdragennetwerk wordt veel gebruikt door multinationale ondernemingen – waaronder fossiele bedrijven – om claims in te dienen tegen overheidsbeleid dat hun investeringen zou kunnen raken. Tegelijkertijd wordt Nederland zelf steeds vaker geconfronteerd met dergelijke claims.

Deze Datahub ondersteunt maatschappelijke organisaties, beleidsmakers, onderzoekers en journalisten bij het inzichtelijk maken van waar ISDS-risico’s ontstaan, hoe lang deze doorwerken en hoe ze samenhangen met klimaatbeleid, overheidsfinanciën en democratische besluitvorming.

De Datahub sluit ook aan bij ons bredere werk rond de afbouw van ISDS, waaronder analyses van de impact van ISDS op een rechtvaardige energietransitie en een routekaart met concrete beleidsopties om de blootstelling aan ISDS te verminderen.

Verken ISDS-zaken van Nederlandse investeerders in het buitenland

Deze database brengt bekende ISDS-zaken in kaart die zijn aangespannen door investeerders via Nederlandse verdragen.

Nederland wordt vaak gebruikt als toegangspoort voor zogeheten “treaty shopping”. Veel claims worden ingediend via zogenaamde “brievenbusfirma’s” – entiteiten met weinig of geen daadwerkelijke economische activiteiten in Nederland – die worden opgezet om toegang te krijgen tot het uitgebreide en investeerdersvriendelijke Nederlandse verdragennetwerk.

De database maakt het mogelijk om te zien:

• Welke bedrijven Nederlandse verdragen hebben gebruikt
• Welke landen doelwit zijn geweest
• Welke sectoren betrokken zijn (inclusief fossiele brandstoffen)
• Welke bedragen zijn geëist en toegekend (voor zover beschikbaar)

De dataset bevat uitsluitend publiek bekende zaken. Veel ISDS-geschillen blijven vertrouwelijk en worden niet openbaar gemaakt, waardoor het werkelijke aantal waarschijnlijk hoger ligt.

Bekijk ISDS-zaken tegen Nederland

Deze database biedt een overzicht van bekende ISDS-zaken tegen Nederland.

Deze zaken laten zien hoe ISDS ook invloed heeft op Nederlands beleid, onder meer op het gebied van klimaat- en energiebeleid, publieke veiligheid, belastingmaatregelen en andere vormen van regulering.

Recente zaken rond het afbouwen van fossiele brandstoffen maken duidelijk welke financiële en juridische risico’s de Nederlandse overheid loopt bij het uitvoeren van klimaat- en milieubeleid.

De database maakt het mogelijk om te zien:

• Welke investeerders claims tegen Nederland hebben ingediend
• Welke verdragen zijn gebruikt (zoals het Energy Charter Treaty)
• Welke sectoren betrokken zijn
• Wat de status en uitkomsten van zaken zijn

Net als bij zaken in het buitenland bevat deze dataset alleen publiek beschikbare informatie. Sommige procedures blijven vertrouwelijk.

Volg wanneer Nederlandse investeringsverdragen kunnen worden opgezegd

De interactieve kaart toont alle Nederlandse investeringsverdragen met ISDS-bepalingen die momenteel van kracht zijn, en wanneer deze kunnen worden opgezegd.

Per verdrag wordt weergegeven:

• De datum van inwerkingtreding
• De initiële looptijd (vaak 10–15 jaar)
• Automatische verlenging (meestal 10 jaar)
• De opzegtermijn (meestal 6 maanden voor verlenging)

Om een verdrag eenzijdig te beëindigen, moet Nederland – of de verdragspartner – vóór deze deadline een formele kennisgeving sturen. Als deze termijn wordt gemist, kan het verdrag automatisch voor een nieuwe periode van vaak tien jaar of langer worden verlengd. Sommige verdragen hebben geen vaste looptijd en kunnen op elk moment worden beëindigd, mits de opzegtermijn wordt gerespecteerd.

De kaart visualiseert de laatste mogelijke momenten voor opzegging en helpt zo te bepalen wanneer actie nodig is om automatische verlenging te voorkomen.

Zelfs na beëindiging bevatten de meeste verdragen zogenaamde ‘sunset clauses’ die investeerdersbescherming nog 10–20 jaar laten doorlopen. Inzicht in deze termijnen is daarom cruciaal om langdurige blootstelling aan ISDS te beperken.

Vragen en contact

Heeft u vragen over de data, methodologie of bevindingen? Wilt u samenwerken of de dataset gebruiken voor onderzoek of belangenbehartiging? Neem contact op via b.verbeek@somo.nl of f.hernandez@bothends.org.

Deze Datahub maakt gebruik van data tot en met maart 2026.

Dankwoord

SOMO en Both ENDS danken Botan Kayhan voor zijn bijdrage aan het onderzoek.