Kortsluiting in het internationaal recht

Aangepast: 9 Sep 2025

Het is midden in de nacht op 18 maart 2025 (opens in new window) in de wijk Abasan, in het zuidoosten van de Gazastrook. Qasim (35) wordt plotseling wakker door explosies in de buurt. Hij rent naar buiten, het donker in. Verderop in de straat ziet hij dat het vier verdiepingen tellende gebouw waar veel van zijn familieleden verblijven grotendeels is ingestort. Qasim en anderen zoeken naar overlevenden met de zaklamp van zijn telefoon. Ze vinden zijn familielid Anas (13), die op dat moment nog leeft, maar binnen een uur sterft, terwijl hij op een ambulance wacht. De zusjes van Anas, Jana (11) en Leen (6), en zijn moeder, Fulla (29), komen ook om bij de aanval, net als Qasim’s neef Huda (19), tante Asma (35) en oom Mohammed (42). “We hadden nooit gedacht dat zulke massale aanvallen nog eens zouden gebeuren,” zegt Qasim.

Op die bewuste dag maakte Israël een einde aan (opens in new window) het fragiele staakt-het-vuren van twee maanden en hervatte het zijn aanvallen op Gaza met volle kracht. Het leger voerde massaal luchtaanvallen uit op gebouwen en geïmproviseerde schuilplaatsen verspreid over de Gazastrook en doodde daarbij op één dag 600 Palestijnen, van wie 400 kinderen.

De aanvallen van 18 maart zijn slechts één hoofdstuk in de genocidale aanval van Israël op Gaza, die begon in oktober 2023 en waarbij tot nu toe naar schatting meer dan 335.000 Palestijnen zijn gedood. 1

Documentatie door mensenrechtenorganisaties, de Verenigde Naties en media heeft aangetoond hoe het Israëlische leger systematisch burgers en burgerdoelen – huizen, ziekenhuizen, scholen en bakkerijen – aanvalt met straaljagers, drones en militaire voertuigen, in strijd met het internationaal recht. 

Vier Israëlische wapenfabrikanten die het Israëlische leger van oudsher voorzien van de middelen om dergelijke aanvallen uit te voeren, waaronder wapens, drones en onderdelen voor gevechtsvliegtuigen, pantservoertuigen en marineschepen, zijn Elbit Systems(opens in new window) , Rafael Advanced Defense Systems(opens in new window) , Israel Aerospace Industries (opens in new window) (staatsbedrijf) en zijn dochteronderneming Elta Systems(opens in new window) .

Op basis van honderden pagina’s douane-informatie en openbare bedrijfsdocumenten uit India en Nederland onthult deze long-read Nederlandse zakelijke banden met het in India gevestigde elektrotechnisch bedrijf SASMOS HET Technologies (SASMOS), dat elektronische onderdelen levert aan deze vier Israëlische wapenfabrikanten.

SOMO ontdekte de banden tussen de Nederlandse zakenmannen en de Israëlische wapenindustrie in de zomer van 2024 tijdens een onderzoek naar de Israëlische toeleveringsketens van wapens. In dit onderzoek kwam SASMOS – gevestigd in de stad Bangalore in India – naar voren als een vaste leverancier van elektronische componenten aan Israëls grootste wapenbedrijven.

Tussen oktober 2023 en begin april 2025 stuurde SASMOS onderdelen ter waarde van naar schatting 25 miljoen dollar naar de vier hierboven genoemde wapenfabrikanten. 2

Onderzoek op basis van douane-informatie over SASMOS verkregen via de wereldwijde handelsdatabase Globalwits — dat douane-, export- en andere bedrijfsgegevens verzamelt, onder meer uit het elektronische aangiftesysteem van de Indiase douane — bracht SOMO op het spoor van Meneer X, Meneer Y en Meneer Z. SOMO heeft de bedrijfsstructuur en geschiedenis van SASMOS onderzocht en ontdekte dat deze drie mannen verbonden waren aan het Nederlandse bedrijf Lumipol, en dat het aanverwante bedrijf Lumipol Invest BV 45 procent van SASMOS bezit.

SASMOS levert het “centrale zenuwstelsel”

SASMOS produceert en exporteert (opens in new window) elektronische toepassingen voor de luchtvaart- en defensie-industrie. Het bedrijf produceert een reeks elektronische componenten en systemen voor pantservoertuigen, wapensystemen op zee en bemande en onbemande militaire vliegtuigen. 3 SASMOS zelf vergelijkt (opens in new window) de functie van zijn elektrische bedradingsoplossingen met de “bloedsomloop en het centrale zenuwstelsel van het menselijk lichaam” met de manier waarop ze informatie overbrengen en afzonderlijke lichaamsdelen met elkaar verbinden. Drones, straaljagers en tanks kunnen niet worden bestuurd zonder deze communicatie-, navigatie- en besturingssystemen.

De vier Israëlische wapenfabrikanten die de elektronische componenten van SASMOS geleverd krijgen, voorzien het Israëlische leger van een reeks wapens, waaronder onderdelen voor gevechtsvliegtuigen(opens in new window) , surveillance- en aanvalsdrones (opens in new window) en militaire onderdelen zoals displays (opens in new window) voor cockpits van gevechtsvliegtuigen, radio’s voor drones (opens in new window) en andere luchtvaartsystemen(opens in new window) .

Veel van de onderdelen die SASMOS verkoopt aan de Israëlische wapenfabrikanten, zoals sensoren, videokabels en voedingen, kunnen worden gebruikt in verschillende soorten voertuigen en vliegtuigen. De door SOMO onderzochte douanegegevens van SASMOS bevatten tientallen verschillende soorten elektronische componenten die aan Israëlische wapenfabrikanten worden geleverd. Volgens experts in luchtvaarttechnologie, die de douanegegevens hebben bekeken, lijken sommigen daarvan specifiek bedoeld voor gebruik in de luchtvaart. 5 Voorbeelden van dergelijke producten zijn ‘ground straps‘ en ‘grounding cables’, die worden gebruikt om vliegtuigen te aarden en te beschermen tegen elektrostatische opbouw. Andere voorbeelden zijn ‘vertical tail elect harnesses’ en ‘left wing tip harnesses’, elektrische kabels die deel uitmaken van de besturingssystemen van een vliegtuig.

In 2014 richtte SASMOS een joint venture op met de in Nederland gevestigde fabrikant van luchtvaartelektronica Fokker Elmo – nu GKN Aerospace – onder de naam Fokker Elmo Sasmos Interconnection Systems Limited (FESIL) 6 . FESIL is gevestigd op hetzelfde adres als de productie-eenheid 7 van SASMOS en functioneert als een bedrijfseenheid (opens in new window) binnen SASMOS. FESIL is gespecialiseerd in de productie van bedrading voor straaljagers en andere vliegtuigtypes.

SASMOS: Israëlische aanvallen op Gaza als zakelijke kans

SASMOS heeft een lange geschiedenis van zakenrelaties met de Israëlische wapenindustrie. Een jaar na de oprichting van SASMOS in 2007 werd Israel Aerospace Industries de eerste internationale klant van het bedrijf. 8 Het bedrijf heeft geprofiteerd van de toename van de vraag naar militaire uitrusting in Israël.  Uit een overzicht van douanegegevens blijkt dat Israël qua waarde de grootste exportmarkt van SASMOS is. Volgens deze gegevens waren Israëlische kopers tussen 2022 en 2024 verantwoordelijk voor meer dan de helft van de totale exportwaarde van SASMOS.

Tussen oktober 2023, toen Israël zijn huidige aanval op Gaza begon, en begin april 2025 bedroeg de waarde van de SASMOS export naar Israël meer dan 38 miljoen dollar. Daarvan werd 45 procent gekocht door Israel Aerospace Industries en zijn dochteronderneming Elta Systems, 12 procent Elbit Systems en 8 procent door Rafael Advanced Defense Industries. De levering van SASMOS aan deze bedrijven is – en blijft klaarblijkelijk – stabiel en consistent. Alleen al in maart 2025, de maand waarin Israël het staakt-het-vuren   beëindigde,   verzond SASMOS zendingen op 20 verschillende dagen, zo blijkt uit douanegegevens.

Lumipol: investeren in een bloeiende onderneming

De inkomsten van SASMOS in 2023 en 2024 zijn niet openbaar, maar een video op de website van het bedrijf suggereert een spectaculaire groei van de activiteiten in de afgelopen tien jaar, van één miljoen dollar aan inkomsten in 2010 tot meer dan 100 miljoen dollar in 2023. 9

Lumipol heeft in 2011 voor het eerst in SASMOS geïnvesteerd(opens in new window) . Lumipol bezit 45 procent van de aandelen van SASMOS, via Lumipol Invest BV. Lumipol maakt geen geheim van het feit dat het bedrijf zakelijke relaties heeft met Israëlische wapen- en luchtvaartbedrijven en vermeldt op zijn website(opens in new window) dat Israël een van de belangrijkste exportmarkten is voor SASMOS-producten.

We ontdekten dat de CEO van Lumipol, meneer X, directeur (niet-executieve) van SASMOS was en een bestuurder van haar Nederlandse dochteronderneming SASMOS International BV — een Nederlandse holding. Meneer Z, wiens naam we ook tegenkwamen in ons onderzoek, was ook een directeur (niet-executieve) van SASMOS. 10 Uit bedrijfsgegevens van SASMOS in India blijkt dat meneer Z geen directe aandelen in SASMOS heeft (per maart 2023), maar wel aanzienlijke invloed heeft bij Lumipol Invest BV. De heer Y is naar verluidt uitgeschreven als uiteindelijk belanghebbende van Lumipol Invest BV, de entiteit die 45 procent van SASMOS bezit, per 31 december 2022.

Leveren aan Israëlische wapenproducenten: een juridische carte blanche? 

De morele bezwaren tegen het leveren aan wapenproducenten die een leger bevoorraden dat algemeen wordt beschouwd als een pleger van oorlogsmisdaden liggen voor de hand, maar hoe zit het met de juridische implicaties? Afhankelijk van de jurisdictie zullen onderzoeken en vervolgingen op nationaal niveau de nationale normen voor medeplichtigheidsaansprakelijkheid hanteren.

Om medeplichtigheid van bedrijven of individuele zakenlieden aan oorlogsmisdaden of genocide door Israël vast te stellen, moeten volgens het internationaal strafrecht(opens in new window) verschillende feiten worden bewezen, namelijk dat:

• De door SASMOS geleverde onderdelen zijn/worden gebruikt om de misdaden te plegen;
• De materiële steun van een bedrijf of individuele zakenlieden aan de internationale misdaden van Israël, via de levering van onderdelen aan wapenfabrikanten, een “substantieel effect” had op het plegen van de genoemde misdaden; 11 en
• Het bedrijf of individuele zakenlieden handelden met kennis van de aanzienlijke waarschijnlijkheid dat de onderdelen gebruikt worden bij deze misdaden. 12

Het is vrijwel onmogelijk, behalve wellicht voor een openbaar aanklager, om bewijs te verzamelen dat de door SASMOS geleverde componenten daadwerkelijk zijn gebruikt in vliegtuigen en drones die aanvallen uitvoeren op Gaza en de Westelijke Jordaanoever – en dat SASMOS zakenlieden via de levering van componenten aan wapenfabrikanten een ‘substantieel effect’ hebben geleverd/gehad aan de gepleegde misdrijven. “Dit is natuurlijk allemaal een kwestie van bewijs, maar wat de wet betreft passen de feiten over de toeleveringsketen van SASMOS theoretisch vrij goed in het internationaal strafrechtelijk kader voor medeplichtigheid,” zegt Dr. Yanev, universitair hoofddocent Internationaal Strafrecht aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij voegt toe: “Welke personen binnen een bedrijf individueel strafrechtelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld voor een bepaalde toeleveringsketen – bijvoorbeeld een reeks specifieke zendingen – hangt ook af van de beslissingsbevoegdheid van de persoon in kwestie met betrekking tot die toeleveringsketen”.

Wat betreft de vereiste opzet of kennis onder internationaal gewoonterecht(opens in new window) – dat wil zeggen internationaal bindende regels die voortvloeien uit consistente statenpraktijk, gekoppeld aan de overtuiging van staten dat een dergelijke praktijk wettelijk verplicht is – legt Dr. Yanev uit: “Er zou bewezen moeten worden dat individuele zakenlieden in kwestie zich bewust waren van de substantiële waarschijnlijkheid dat hun materiële hulp gebruikt zou worden voor het plegen van genocide of oorlogsmisdaden en dat ze dat aanvaardden”. Hij stelt dat “dat niet uitzonderlijk moeilijk is om vast te stellen, gezien de wijdverspreide en gezaghebbende rapporten die we het afgelopen anderhalf jaar hebben ontvangen over het mogelijk plegen van oorlogsmisdaden en genocide in Gaza”.

Het is volgens SOMO moeilijk om een scenario voor te stellen waarin individuele zakenlieden op hoog niveau binnen SASMOS geloofwaardig kunnen beweren dat ze niet op de hoogte waren van de risico’s. Afgezien van geloofwaardige rapporten over de misdaden van Israël in Gaza, heeft SOMO de leiding van SASMOS sinds november 2024 tweemaal per brief geïnformeerd. 13

In deze brieven heeft SOMO haar bevindingen gepresenteerd en de risico’s benadrukt. SOMO heeft geen reactie ontvangen op deze brieven.

Waar zijn de Indiase en Nederlandse staat?

Op 26 januari 2024 oordeelde het Internationaal Gerechtshof (IGH) in Den Haag dat Israël aannemelijk genocide pleegt tegen het Palestijnse volk in Gaza. Onder het Genocideverdrag zijn derde staten wettelijk verplicht om alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs tot hun beschikking staan om genocide in Gaza te voorkomen. 14
Daarom zouden Nederland en India er op zijn minst voor moeten zorgen dat hun onderdanen en bedrijven niet betrokken zijn bij activiteiten die een genocide vormen of die helpen bij het plegen van genocide.

Op 19 juli 2024 bepaalde het IGH dat de Israëlische militaire bezetting van de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, onwettig is. Het IGH bepaalde dat derde staten “stappen moeten ondernemen om handels- of investeringsbetrekkingen te voorkomen die bijdragen aan de instandhouding van de illegale situatie die Israël in de bezette Palestijnse gebieden heeft gecreëerd”. Als gevolg hiervan rust op Nederland en India de plicht om te voorkomen dat hun bedrijven handels-/investeringsrelaties aangaan of onderhouden die de onrechtmatige aanwezigheid van Israël in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever ondersteunen.

Als onderdeel van een lopende civiele rechtszaak tegen de Nederlandse staat, aangespannen door SOMO en negen andere organisaties over het nalaten van de staat om op te treden om genocide in Gaza te voorkomen, deelde SOMO met de staat bewijsmateriaal over de rol van de Nederlandse SASMOS zakenmannen in het leveren aan de Israëlische wapenfabrikanten.

Naar dringende verantwoordingsplicht

Derde staten, waaronder India en Nederland, moeten voorkomen dat bedrijven en bedrijfsleiders onder hun rechtsmacht betrokken raken bij zakelijke activiteiten die de onwettige handelingen van Israël ondersteunen. Daarnaast dient het bedrijven en individuele bedrijfsleiders strafrechtelijk te vervolgen wanneer zij materiële steun verlenen terwijl er een ernstig risico bestaat dat deze door het Israëlische leger wordt gebruikt voor genocide of oorlogsmisdaden. Dr. Yanev concludeert: “Alle staten, waaronder Nederland en India moeten particuliere ondernemers in hun jurisdictie waarschuwen, als deze handelen in (precursor) materialen die gebruikt kunnen worden om wapens te ontwikkelen die door het Israëlische leger in Gaza worden gebruikt. Zij moeten ze waarschuwen om deze handel op te schorten en, waar passend, tot strafrechtelijk onderzoek en vervolging overgaan”

Nederland heeft in het verleden burgers aansprakelijk gehouden voor medeplichtigheid bij internationale misdaden. Bekende voorbeelden zijn de zaak van Frans van Anraat(opens in new window) voor het leveren van de chemicaliën die gebruikt zijn bij de chemische wapenaanvallen van Saddam Hoessein, en Guus Kouwenhoven(opens in new window) voor wapensmokkel naar Charles Taylor.