Economische sancties noodzakelijk: de Europese Unie is de grootste investeerder in Israël

De diepe economische banden van de EU met Israël

De Europese Commissie en de EU buitenlandministers komen op 15 juli (opens in new window) bijeen in Brussel om te beslissen over de Europese koers ten aanzien van Israël. Dit volgt op de evaluatie van de EU in juni dat Israël mogelijk artikel 1 van de associatieovereenkomst met Israël over mensenrechtenverplichtingen schendt. Volgens de overeenkomst zou een dergelijke schending de EU ertoe dwingen de handelsvoordelen die momenteel aan Israël worden verleend, te herzien en op te schorten. Een opschorting zou echter nog altijd te beperkt zijn, gezien de omvang van de Israëlische oorlogsmisdaden en het feit dat de EU wapens blijft leveren aan Israël.

Uit de analyse van SOMO van de handels- en investeringsrealtie van de EU met Israël blijkt hoe verweven de Europese economie is met dat van Israël: de EU is niet alleen de grootste handelspartner van Israël, maar ook de grootste bron van buitenlandse investeringen in het land. Sinds het begin van de genocide in Gaza heeft de EU de export naar Israël zelfs verhoogd. De EU is in feite de belangrijkste motor van – zoals VN-speciaal rapporteur Francesca Albanese het noemt – Israëls “genocide-economie”.

In haar meest recente rapport(opens in new window) , From an economy of occupation to an economy of genocide, onderzocht de speciaal rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden de medeplichtigheid van bedrijven aan de genocide in Gaza en Israëlische bezetting van Palestijns gebied. Albanese stelt dat Israël zich heeft ontwikkeld van een economie van bezetting naar een economie van genocide. Over het voortdurend profiteren van en mogelijk maken van de genocide in Gaza zegt zij: “In de afgelopen 21 maanden, terwijl Israels genocide het leven en het landschap van de Palestijnen heeft verwoest, is de beurs van Tel Aviv met 213 procent gestegen, wat een marktwinst van 225,7 miljard dollar heeft opgeleverd.”

Om te illustreren in hoeverre de EU bijdraagt aan en profiteert van de Israëlische economie, geeft deze briefing een overzicht van de landen met de meeste buitenlandse investeringen in en uit Israël. Dit is gebaseerd op een analyse van gegevens van Eurostat en het IMF over directe buitenlandse investeringen (Foreign Direct Investment, FDI) in en uit Israël. Ook wordt een overzicht gegeven van de handel tussen de EU en Israël, op basis van gegevens van UN COMTRADE.

De EU is veruit de grootste buitenlandse investeerder in Israël

Figuur 1 laat zien dat de EU in 2023 de grootste investeerder in Israël was, aan de hand van de totale investeringen van alle EU-lidstaten. De gepresenteerde cijfers hebben betrekking op de totale waarde van de leningen en aandeleninvesteringen van bedrijven per land of regio in de Israëlische economie, in een bepaald jaar. Gegevens over FDI van 2024 worden pas in december 2025 door het IMF naar buiten gebracht, maar opmerkelijk is dat de wereldwijde directe buitenlandse investeringen in Israël zijn toegenomen volgens het UNCTAD 2025 World Investment Report(opens in new window) .

De waarde van de Europese investeringen in Israël is bijna twee keer zo groot als die van de Verenigde Staten. In 2023 hebben de EU-lidstaten in totaal 72,1 miljard euro in Israël geïnvesteerd, tegenover 39,2 miljard euro die de Verenigde Staten in Israël investeerden. Na de EU en de VS zijn China, Canada en Zwitserland de grootste investeerders in Israël, volgens de gegevens die zij aan het IMF hebben verstrekt. Opvallend is dat in de gegevens die Israël zelf over directe buitenlandse investeringen rapporteert, de Kaaimaneilanden een belangrijke buitenlandse investeerder zijn met 23 miljard dollar in 2023. Vanwege het grote verschil in de door Israël gerapporteerde gegevens van het IMF over directe buitenlandse investeringen – de helft van hun gerapporteerde directe buitenlandse investeringen is afkomstig uit niet-gespecificeerde bronnen – zijn de cijfers in dit artikel gebaseerd op de gegevens over directe buitenlandse investeringen die door de investerende landen zelf zijn gerapporteerd.

Uit figuur 2 blijkt dat Nederland verantwoordelijk is voor twee derde van de EU-investeringen in Israël. Sterker nog, geen enkel ander land meer in Israël – Nederland overtreft zelfs de Verenigde Staten en investeert ook tien keer meer in Israël dan dat Duitsland doet. Dit kan deels worden verklaard doordat Nederland bekendstaat als belastingparadijs én doorvoerland. Hierdoor is Nederland de op één na grootste bron en bestemming van directe buitenlandse investeringen ter wereld, met meer dan 5 biljoen dollar aan buitenlands kapitaal dat door het land stroomt.

Een groot deel van deze directe buitenlandse investeringen kan worden verklaard door “fantoom-investeringen”, een term die door IMF-onderzoekers wordt gebruikt voor investeringen die geen link hebben met reële economische activiteiten in het land, maar worden gebruikt om “de wereldwijde belastingaanslag van multinationals te minimaliseren”(opens in new window) . Echter is volgens gegevens van De Nederlandsche Bank(opens in new window) slechts 12 procent van de Nederlandse investeringen in Israël afkomstig van doorstroomvennootschappen, beter bekend als brievenbusfirma’s.

De EU is veruit de grootste bestemming van Israëlische investeringen

Uit figuur 3 blijkt dat de EU veruit de grootste bestemming is voor Israëlische investeringen. Israël heeft 66 miljard euro in de Europese economie geïnvesteerd, meer dan zeven keer zoveel als in de Verenigde Staten. Zoals uit figuur 4 blijkt, is Nederland met 47,3 miljard euro veruit de grootste ontvanger, gevolgd door Cyprus en Duitsland, die respectievelijk 6,9 en 4,9 miljard euro aan investeringen uit Israël ontvangen.

Dit betekent dat de EU, en Nederland in het bijzonder, sterk profiteert van de Israëlische economie. Vanwege de aanzienlijke zakelijke en economische belangen zal elke EU-maatregel inzake economische sancties tegen Israël sterk worden betwist door landen die profiteren van Israëlische investeringen.

De handel tussen de EU en Israël is in 2024 met 1 miljard euro gestegen tot meer dan 40 miljard euro

Volgens gegevens van de Europese Commissie(opens in new window) en UN COMTRADE is de EU de grootste handelspartner van Israël, te zien in figuur 5. Een derde van Israëls totale handel in goederen in 2024 was met de EU. De waarde van de handel tussen de EU en Israël bedroeg dat jaar in totaal 42,6 miljard euro, aanzienlijk meer dan de handel van Israël met de VS(opens in new window) , die in 2024 31,6 miljard euro bedroeg. China en India waren de derde en vierde grootste handelspartners van Israël. Dit betekent dat de EU zowel de belangrijkste leverancier van goederen en grondstoffen voor Israël is als de grootste afzetmarkt voor Israël. Dat maakt de bepalingen over vrijhandel in het Associatieakkoord tussen de EU en Israël cruciaal voor de Israëlische economie, en opschorting ervan zou enorme gevolgen kunnen hebben.

Verbazingwekkend genoeg is de totale handel in goederen tussen de EU en Israël tussen 2023 – het jaar dat de genocide begon – en 2024 zelfs met een miljard euro gestegen. Deze stijging is te danken aan een hogere export vanuit de EU. Dat betekent dat de EU sinds het begin van de genocide meer goederen is gaan leverenaan de Israëlische economie, en in feite de belangrijkste motor is van – zoals VN-speciaal rapporteur Francesca Albanese het noemt – Israëls “economie van bezetting en genocide”.

De EU importeerde voor 15,9 miljard euro aan goederen uit Israël, voornamelijk machines, transportmiddelen en chemicaliën. Omgekeerd exporteerde de EU voor 26,7 miljard euro aan goederen naar Israël, eveneens voornamelijk machines en transportmiddelen.

Stop met “business as usual”: de EU moet economische sancties opleggen aan Israël

Volgens het Genocideverdrag zijn landen verplicht alles te doen om genocide te voorkomen. De precieze maatregelen die moeten worden genomen, hangen af(opens in new window) van het vermogen van de landen om “invloed uit te oefenen op het optreden van personen die waarschijnlijk genocide zullen plegen of reeds plegen”. De EU heeft aanzienlijke mogelijkheden om dergelijke druk uit te oefenen, zeker gezien het feit dat een opschorting van het Associatieakkoord en het opleggen van sancties aan Israël een cruciale motor van de Israëlische economie zouden uitschakelen.

Bovendien heeft het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in een advies van juli 2024(opens in new window) bepaald dat de militaire aanwezigheid, en de aanwezigheid van Israëlische kolonisten in de bezette Palestijnse gebieden, onwettig is. Het ICJ bevestigt dat alle staten zich moeten onthouden van economische of handelsbetrekkingen met Israël die de onwettige aanwezigheid in het gebied kunnen versterken, en maatregelen moeten nemen om handels- of investeringsbetrekkingen te voorkomen die bijdragen aan de handhaving van de onwettige situatie die Israël in de bezette Palestijnse gebieden heeft gecreëerd. In plaats van te profiteren van en bij te dragen aan de economie van genocide en bezetting van Israël, heeft de EU de plicht en de mogelijkheid om de enorme economische invloed die het heeft op Israël aan te wenden om een einde te maken aan de wreedheden in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever. De EU mag economische belangen in Israël niet langer prioriteren boven mensenlevens.

SOMO pleit voor een volledig wapenembargo en een exportverbod voor dual use goederen, high-tech goederen, grondstoffen zoals olie en kolen, en alle andere exportproducten die kunnen bijdragen aan de voortzetting van de Israëlische bezetting en genocide. 

Zoals benadrukt in het rapport van VN-speciaal rapporteur Francesca Albanese, dragen veel bedrijven die actief zijn in Israël rechtstreeks bij aan de genocide, waarmee zij het leven van Palestijnen in gevaar brengen. De EU moet ervoor zorgen dat alle in Israël actieve bedrijven volledig ter verantwoording worden geroepen. Alle bedrijven die actief zijn in Israël moeten op verantwoorde wijze hun activiteiten stopzetten wanneer deze direct of indirect kunnen bijdragen aan de misdaden van Israël tegen de Palestijnen.

Nu de genocide al 21 maanden aan de gang is, moeten EU-lidstaten eindelijk een rode lijn trekken en Israël verantwoordelijk houden voor aanhoudende mensenrechtenschendingen.