{"id":21278,"date":"2021-03-07T13:00:10","date_gmt":"2021-03-07T12:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.somo.nl\/nl\/?p=21278"},"modified":"2023-08-07T10:44:27","modified_gmt":"2023-08-07T08:44:27","slug":"hoe-maken-we-publiek-gefinancierde-coronavaccins-toegankelijk-voor-iedereen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.somo.nl\/nl\/hoe-maken-we-publiek-gefinancierde-coronavaccins-toegankelijk-voor-iedereen\/","title":{"rendered":"Hoe maken we publiek gefinancierde coronavaccins toegankelijk voor iedereen?"},"content":{"rendered":"\n
\n\t
\n\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeplaatst in categorie:<\/span>\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\tLong read\n\t<\/div>\n<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeschreven door:<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n
\n\t\t\t
\n\t\t\t\"\"\n\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\tGeschreven door:<\/span>\n\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\tIrene Schipper\n\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t
\n\t\t\tGepubliceerd op:<\/span>\n\t\t\t<\/svg>\n<\/span>\n\t\t\t

Volgens een recente studie hebben overheden wereldwijd sinds het begin van de pandemie \u20ac 93 miljard ge\u00efnvesteerd in coronavaccins en -medicatie. De Nederlandse overheid investeerde sinds maart 2020 ruim \u20ac 917 miljoen in corona-onderzoek en -vaccins.<\/strong><\/p>\n

Met deze enorme publieke investeringen is de roep om voorwaarden te verbinden aan investeringen in medicijnontwikkeling in een stroomversnelling gekomen. Het belang hiervan wordt elke dag duidelijker: ondanks publieke financiering zijn bijvoorbeeld de vaccins van Moderna en Pfizer onbetaalbaar geprijst voor 70 landen, 96 procent(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a> van de doses zijn verkocht aan de rijkste landen. Miljarden mensen zullen de komende jaren geen toegang hebben tot een vaccin waardoor de epidemie alleen maar langer zal duren voor iedereen. De Nederlandse overheid is internationaal gezien een voorloper als het gaat om het stellen van voorwaarden van betaalbaarheid en toegankelijkheid. Maar ook het initiatief COVAX, dat op wereldschaal voor een eerlijk verdeelde toegang tot coronavaccins moet zorgen, heeft uitgebreide voorwaarden verbonden aan haar financiering. Wat houden deze voorwaarden precies in en zijn ze goed genoeg om publiek gefinancierde vaccins en medicijnen voor iedereen toegankelijk te maken?<\/strong><\/p>\n

In dit artikel geven we een overzicht van de Nederlandse publieke investeringen in corona-onderzoek en wereldwijde investeringen in enkele vaccins in het bijzonder. We analyseren de voorwaarden die de betaalbaarheid en toegankelijkheid zouden moeten waarborgen en geven antwoord op de vraag of zij op dit moment voldoen. Het antwoord is teleurstellend, zo blijkt uit twee case studies. En we geven antwoord op de vraag wat er dan wel moet gebeuren. Dit artikel is in samenwerking met Wemos tot stand gekomen.
\n<\/strong><\/p>\n

Meer over CEPI: de Coalition on Epidemic Preparedness Innovations(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a><\/p>\n

De financi\u00eble bijdragen van Nederland aan corona-onderzoek<\/h2>\n

Op 31 maart 2020, twee weken na de start van de eerste lockdown, wordt de Tweede Kamer voor het eerst ge\u00efnformeerd over de Nederlandse financiering van corona-onderzoek. Daarbij gaat het in eerste instantie om acute onderzoeksvragen en om medisch- en maatschappelijk onderzoek. Het kabinet stelde hiervoor \n\t\u20ac42 miljoen\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n beschikbaar. Half april meldt het kabinet(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a> dat Nederland \u20ac50 miljoen zal bijdragen aan vaccinontwikkeling via de Coalition on Epidemic Preparedness Innovations (CEPI). CEPI is een stichting die donaties inzamelt om vaccins te ontwikkelen tegen opkomende infectieziekten. CEPI heeft de krachten gebundeld met Gavi, the Vaccines Alliance en de wereldgezondheidsorganisatie. Samen werken zij onder de noemer van het partnership COVAX om armere landen van coronavaccins te voorzien.<\/p>\n

Het budget voor nationaal corona-onderzoek wordt in juni 2020 van \u20ac42 miljoen verhoogt tot \n\t\u20ac67,5 miljoen\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n. Tot slot maakt Nederland \n\t\u20ac25 mln extra\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n vrij specifiek voor de beschikbaarheid van kandidaatvaccins voor kwetsbare landen.<\/p>\n

Als EU-lidstaat draagt Nederland ook bij via de EU. De Europese Commissie start op 4 mei 2020 de mondiale fondsenwervingsactie \u2018Coronavirus Global Response Pledging event\u2019(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a>, om een versnelling van het internationale onderzoek naar diagnostiek, therapie\u00ebn en vaccins te kunnen financieren. In totaal wordt \u20ac15,9 miljard toegezegd waarvan \u20ac11,9 miljard door de Europese lidstaten. Minister president Rutte geeft in zijn online statement aan dat Nederland hiervoor \n\t\u20ac192 miljoen\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n heeft vrijgemaakt voor verschillende doeleinden.
\n\"\"
\nScreenshot van Premier Rutte tijdens het online \u2018pledging event\u2019 van de EC op 4 mei 2020<\/em><\/p>\n

\n

De Nederlandse voorfinanciering van vaccinleveringen<\/h3>\n

In juni 2020, neemt Nederland, samen met Duitsland, Frankrijk en Itali\u00eb, het initiatief tot het oprichten van de \u2018Inclusieve Vaccin Alliantie\u2019 om te investeren in de toekomstige levering van vaccins. De Alliantie zette stappen om een overeenkomst te sluiten met AstraZeneca voor de levering van 300 tot 400 miljoen Oxford-vaccins. Dit wordt al snel hevig bekritiseerd omdat het zou leiden tot concurrentie tussen Europese landen onderling en tot vaccin-nationalisme. De onderhandelingen voor deze overeenkomst worden daarom overgenomen door het Joint Negotiation Team van de Europese Commissie. Nederland maakt ook deel uit van dit team. Dit team sluit in EU-verband nu alle overeenkomsten af met farmaceuten, de zogeheten \u2018advanced purchase agreements\u2019 (APAs).<\/p>\n

De Europese Commissie stelt hiervoor 2,7 miljard euro vanuit het Emergency Support Instrument (ESI) beschikbaar. Vanuit dit EU-budget worden de kosten gefinancierd die de producenten moeten maken om straks voldoende te kunnen produceren. De lidstaten betalen de kosten voor de aankoop van de vaccins zelf en een aanvullende bijdrage voor het bovengenoemde ESI-budget.<\/p>\n

Nederland heeft recht op de aankoop van circa 3,89 procent van alle vaccins die in EU-verband worden aangekocht, aangezien de verdeling naar rato van het bevolkingsaandeel plaatsvindt. Hiervoor stelt het kabinet \u20ac 700 miljoen beschikbaar. Hiervan is \u20ac490 miljoen begroot voor de aankoop van de zes genoemde vaccins en \u20ac43 miljoen voor de bijdrage aan het ESI-budget.<\/p>\n

\"\"
\nBron: Kamerbrief 20 november 2020 betreffende de corona vaccinatiestrategie.<\/em><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

Daarnaast heeft Nederland al \u20ac25 miljoen toegezegd aan COVAX ten behoeve van kwetsbare landen die uit dit budget worden betaald en is er een bedrag gereserveerd voor de aankoop van nog meer vaccins (\u20ac109 miljoen). Hiermee is \u20ac667 miljoen van de \u20ac700 miljoen reeds \n\tbegroot\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n.<\/p>\n

De tabel geeft de situatie weer op 20 november, inmiddels zijn er ook onderhandelingen met Valneva voor de levering van 30 miljoen doses aan de EU (1,2 voor Nederland) en met Novavax voor 100 miljoen doses \n\t(3,8 miljoen voor Nederland)\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n.<\/p>\n

De Nederlandse investeringen in onderzoek en vaccins bedragen vanaf het begin van de pandemie 917 miljoen euro (zie onderstaande tabel).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n

De voorwaarden van Nederland om toegankelijkheid en betaalbaarheid te waarborgen<\/h2>\n

In de beantwoording van \n\tKamervragen\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\nspreekt (voormalig) Minister Van Rijn van Medische Zorg duidelijke taal over het verbinden van voorwaarden aan de financiering van coronavaccins en therapieen: \u201cIk waak over de publieke belangen zoals beschikbaarheid en betaalbaarheid van vaccins en vraag aandacht voor publieke waarborgen daar waar de overheid meebetaalt aan onderzoek.\u201d Ook spreekt hij uit dat de Nederlandse regering bij de jaarlijkse vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie leiderschap zal tonen en zich expliciet zal uitspreken over de noodzaak om wereldwijd kennis en technologieen te delen via de \n\tCOVID-19 Technology Access Pool (C-TAP)\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n van de Wereldgezondheidsorganisatie en dat Nederland dit actief zal steunen.<\/p>\n

Minister van Rijn geeft aan dat het kabinet alleen zal investeren in de ontwikkeling van vaccins en geneesmiddelen die onder acceptabele voorwaarden beschikbaar komen voor pati\u00ebnten. Als het gaat om de eerder genoemde \u20ac42 miljoen, zet de Minister in op de principes van \u2018Maatschappelijk Verantwoord Licenti\u00ebren\u2019 (MVL). Deze principes zien volgens \n\tde Minister\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n toe op de toegankelijkheid en betaalbaarheid van therapie\u00ebn die ontwikkeld zijn op patenten die in het publieke domein tot stand zijn gekomen. Wat betreft de genoemde \u20ac50 miljoen gedoneerd aan CEPI voor vaccinontwikkeling, vertrouwt Nederland op CEPI\u2019s voorwaarden die \n\tvolgens het kabinet\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\novereen komen met de principes van MVL. Of dat vertrouwen van de Minister en het kabinet terecht zijn lees je verderop in dit artikel.<\/p>\n

Naast de voorwaarden voor toegankelijkheid en betaalbaarheid committeren verschillende Nederlandse organisaties, zoals NWO, ZonMw en universiteiten zich aan voorwaarden als open science, open access publications and \n\tFAIR\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\ndata stewardship voor de funding van corona-onderzoek.<\/p>\n

Als voorbeeld van een ander land dat voorwaarden stelt kan in dit kader Duitsland genoemd worden. De financi\u00eble ondersteuning van Duitsland van BioNTech-Pfizer met een subsidie van 375 miljoen euro, en Curevac van 252 miljoen euro ging gepaard met afspraken over de levering van toekomstige vaccins door de twee bedrijven aan Duitsland. Met deze voorwaarden heeft Duitsland alleen toegankelijkheid bedongen voor het eigen land wat een beperkte vorm van toegankelijkheid is en ook \n\tvaccinnationalisme\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n genoemd kan worden. Ook een Britse subsidie aan het Oxford-consortium van ongeveer \n\t37,5 miljoen euro\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n heeft leveringen aan het Verenigd Koningrijk bedongen van het Astrazeneca-Oxford vaccin, waardoor Europa langer op haar leveringen moet wachten.<\/p>\n

Effectiviteit van de principes van Maatschappelijk Verantwoord Licenti\u00ebren (MVL)<\/h3>\n

Principes voor maatschappelijk verantwoord licenti\u00ebren(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a><\/p>\n

In 2019 publiceerde de Nederlandse Federatie van Universitair medische centra (NFU) de principes voor Maatschappelijk Verantwoord Licenti\u00ebren(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a> die onder haar leiding tot stand waren gekomen. Met deze principes kunnen de Universitair medische centra (umc\u2019s) ervoor zorgen dat in licentieovereenkomsten, voor patenten die binnen de umc\u2019s zijn ontwikkeld, clausules worden opgenomen om te komen tot een prijsstelling en toegankelijkheid van medicijnen die maatschappelijk verantwoord is. De principes zijn praktisch uitgewerkt in een toolkit (de MVL-Toolkit)(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a>.<\/p>\n

De Nederlandse overheid verwijst naar de principes van MVL als waarborg voor toegankelijkheid en betaalbaarheid. Ook heeft de Nederlandse overheid gezegd dat zij deze principes in Europa zal promoten. Maar de vraag is of zij afdoende zijn en of we dit nu al kunnen weten. Daarvoor kijken we naar AbbVie als case study waar de principes leidend zijn geweest.<\/p>\n

Case study AbbVie: het hanteren van de Principes van Maatschappelijk Verantwoord Licenseren<\/h3>\n

Een van de nationale corona-onderzoeksprojecten is het onderzoek naar een antilichaam als mogelijk medicijn tegen COVID-19. Hieraan is een subsidie is toegekend van \n\t\u20ac 407.951 door ZonMW\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n welke kan worden uitgebreid naar \u20ac 1 mln. Onderzoekers aan de Universiteit Utrecht, het Erasmus Medisch Centrum en het bedrijf Harbour BioMed (HBM) hebben een antilichaam ge\u00efdentificeerd dat ook de infectie van SARS-CoV-2 in gekweekte cellen neutraliseert. Dit onderzoek bouwt voort op het jarenlange onderzoek(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a> van de universiteiten dat al in 2002 begon. Om de werkzaamheid in een klinische setting te testen is er een samenwerkingsverband gestart met de Amerikaanse farmaceut AbbVie. Dit is een typisch voorbeeld waar het intellectueel eigendom, dat is ontwikkeld met Nederlands overheidsgeld, in handen komt van een grote internationale farmaceut. De vraag is nu wat de principes van MVL in dit geval hebben opgeleverd. Wat zijn de beschikbaarheids- en betaalbaarheidscriteria waaraan moet worden voldaan door AbbVie? Minister de Jonge geeft hier geen duidelijk antwoord op, hij zegt alleen dat de Universitair Medische Centra hem hebben verzekerd dat de principes voor MVL leidend zullen zijn bij de afsluiting van de licentieovereenkomst. Daarbij herhaalt de Minister dat hij er zich sterk voor maakt, dat middelen die mede ontwikkeld zijn met Nederlands overheidsgeld ook in Nederland beschikbaar komen tegen een aanvaardbare prijs. \n\tVolgens hem\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n zorgen de principes van MVL hiervoor.<\/p>\n
\"\"

Foto:Dr_Microbe via Istock<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Maar wat staat er dan precies in deze MVL-principes zoals die nu uitgewerkt zijn in de NFU Toolkit(opens in new window)<\/span> <\/svg>\n<\/span><\/a>? De NFU Toolkit zou een bepaling moeten bevatten (als uitwerking van het tiende principe) dat de prijsstelling de toegankelijkheid niet in gevaar zal brengen. \n\tDe toolkit\n\t<\/svg>\n<\/span>\n<\/button>\n voorziet er echter alleen in dat de licensienemer toezegt om maatregelen te nemen zodat het middel betaalbaar is in ontwikkelingslanden. Er wordt helemaal niet gerept over betaalbare toegang voor andere patienten die het middel nodig hebben, bijvoorbeeld in de landen die financieel hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het potentiele middel.<\/p>\n

De enige andere bepaling in de NFU Toolkit die gaat over transparantie, beschikbaarheid en prijs is de bepaling op pagina 41, \u2018Rewarding compliance, availability, transparency and\/or local development\u2019. De kern van deze bepaling is er echter op gericht dat \u00e0ls er voorwaarden worden gesteld aan beschikbaarheid of betaalbaarheid door de licensiegever, dat hier financi\u00eble compensatie tegenover moet staan voor de licentienemer, te betalen door de licentiegever (!). Deze financi\u00eble compensatie zou dan bestaan uit een korting op de te betalen royalties. Deze bepaling vertelt dus alleen maar dat de kosten die gepaard gaan met de voorwaarden m.b.t. prijs en beschikbaarheid tot kosten zullen leiden voor de licentienemer en dat deze gedeeltelijk zullen worden doorgeschoven aan de licentiegever.<\/p>\n

Het is teleurstellend dat het opnemen van voorwaarden aan prijs en beschikbaarheid een optie is en geheel vrijwillig, en dat de universiteit die inderdaad zulke voorwaarden stelt daar zelf de rekening voor krijgt. Een doeltreffender ontmoediging is er niet.<\/p>\n

Concluderend:<\/h4>\n